W centrum Bodzentyna, przy ulicy 3 Maja, stoi drewniana zagroda, która wygląda jakby czas zatrzymał się tu ponad sto lat temu. To Zagroda Czernikiewiczów – jedyna tak dobrze zachowana małomiasteczkowa zagroda rolnicza w całym regionie świętokrzyskim. Nie jest to typowy skansen, gdzie budynki przenosi się z różnych miejsc. Ta zagroda stoi dokładnie tam, gdzie ją wzniesiono ponad dwa wieki temu.
Obiekt należy obecnie do Muzeum Wsi Kieleckiej, które odkupiło go od spadkobierców rodziny Czernikiewiczów w 1971 roku i po gruntownym remoncie otworzyło jako punkt etnograficzny.
- autentyczne wnętrza z trzech epok
- unikalna architektura z jodłowego drewna
- oryginalne meble i sprzęty z XIX wieku
- wspaniała atmosfera małomiasteczkowego życia
- edukacyjne ekspozycje o lokalnej historii
Architektura zagrody – czworobok z jodłowego drewna
Zagroda tworzy zamknięty czworobok, co było typowe dla małomiasteczkowych gospodarstw rolniczych na Kielecczyźnie. W skład zespołu wchodzi trzyizbowy budynek mieszkalny, stajnia, obora, spichlerz, wozownia oraz drewniane ogrodzenie spinające całość. Wszystkie budynki wzniesiono z jodłowego drewna – materiału, który był powszechnie dostępny w lasach świętokrzyskich.
Dachy pokrywa gont, tradycyjny materiał dachowy z cienkiej deski. To właśnie te detale – naturalne drewno ciemniejące z wiekiem, gontowe pokrycie, masywna konstrukcja – nadają zagrodzie autentyczny, niemal skansenowski klimat.
Najstarsze elementy zagrody, w tym część domu mieszkalnego, budynki gospodarcze i ogrodzenie, pochodzą z 1809 roku. Pozostałe izby mieszkalne dobudowano w latach 1870 i 1920, co pokazuje jak gospodarstwo rozwijało się wraz z kolejnymi pokoleniami rodziny.
Wnętrza z trzech epok – od połowy XIX wieku do międzywojnia
Największą wartością zagrody są jej wnętrza, które odtwarzają życie wielopokoleniowej rodziny małomiasteczkowego rolnika. Ekspozycję przygotowano na podstawie badań terenowych przeprowadzonych w Bodzentynie oraz materiałów archiwalnych, więc wszystko co tu zobaczymy, odpowiada rzeczywistości tamtych czasów.
Każda z trzech izb mieszkalnych reprezentuje inny okres. Pierwsza izba wraz z sienią i pomieszczeniami gospodarczymi pokazuje wnętrze z połowy XIX wieku. Meble są proste, funkcjonalne, sprzęty domowe ograniczone do niezbędnego minimum. To był czas, gdy gospodarstwo dopiero się rozwijało, a życie rodziny koncentrowało się wokół pracy na roli.
Druga izba przenosi zwiedzających na początek XX wieku. Widać tu już nieco więcej wygód, bardziej zdobione meble, inne przedmioty codziennego użytku. Trzecia izba to okres międzywojenny – lata 20. i 30. XX wieku, kiedy do małomiasteczkowych domów zaczęły docierać nowsze rozwiązania i moda z większych ośrodków.
Co konkretnie zobaczysz w zagrodzie
W pomieszczeniach mieszkalnych znajdziesz autentyczne meble i sprzęty z XIX wieku – od garnków i mis po narzędzia wykorzystywane do pracy w polu. Nie są to przypadkowe eksponaty, ale przedmioty typowe dla regionu świętokrzyskiego, które faktycznie służyły mieszkańcom takich zagród.
W budynkach gospodarczych można zobaczyć jak wyglądała stajnia, obora czy spichlerz. Wozownia przechowuje dawne narzędzia rolnicze i transportowe. Całość daje pełny obraz funkcjonowania małomiasteczkowego gospodarstwa, które łączyło elementy życia miejskiego z pracą na roli.
Zagroda Czernikiewiczów to tzw. obiekt in situ – zabytkowy budynek, który pozostał w swoim oryginalnym miejscu, a nie został przeniesiony do skansenu. To rzadkość i dodatkowa wartość tego miejsca.
Dla kogo to miejsce
Zagroda przyciąga przede wszystkim miłośników historii codzienności i architektury drewnianej. To doskonałe miejsce dla osób, które chcą zobaczyć jak naprawdę wyglądało życie w małych miasteczkach Kielecczyzny w XIX i na początku XX wieku – bez upiększeń i romantyzowania przeszłości.
Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie. Dzieciaki mogą zobaczyć jak wyglądały domy przed wynalezieniem prądu, telewizji czy internetu, a to często robi na nich większe wrażenie niż na dorosłych. Zwiedzanie zajmuje około 30-45 minut, co jest odpowiednią długością dla młodszych turystów.
Warto zajrzeć tu także podczas zwiedzania Bodzentyna – miasta, które само w sobie ma wiele do zaoferowania. Zagroda znajduje się blisko centrum, więc łatwo połączyć jej zwiedzanie z wizytą w innych lokalnych atrakcjach.
Historia rodziny Czernikiewiczów
Przez pokolenia zagroda należała do rodziny Czernikiewiczów, typowych przedstawicieli małomiasteczkowej społeczności Bodzentyna. Byli średniozamożnymi rolnikami, którzy stopniowo rozbudowywali swoje gospodarstwo – stąd budynki z różnych okresów.
Rodzina mieszkała tu nieprzerwanie do lat 70. XX wieku. Gdy ostatni spadkobiercy zdecydowali się sprzedać nieruchomość, Muzeum Wsi Kieleckiej dostrzegło wyjątkową wartość tego miejsca. Zagroda była bowiem najlepiej zachowanym przykładem małomiasteczkowej architektury rolniczej na całej Kielecczyźnie – kompleksowym zespołem z wszystkimi budynkami gospodarczymi i oryginalnym układem przestrzennym.
Bodzentyn – kontekst turystyczny
Bodzentyn to ważny punkt na turystycznej mapie województwa świętokrzyskiego. Miasto leży około 30 kilometrów od Kielc, w pobliżu Gór Świętokrzyskich. To dobra baza wypadowa dla osób zwiedzających region – stąd blisko do Nowej Słupi (14 km), Suchedniowa (17 km) czy Starachowic (20 km).
Zagroda znajduje się tuż przy głównej ulicy miasta, więc nie sposób jej przegapić. Obok obiektu stoi tablica upamiętniająca 39 mieszkańców Bodzentyna zamordowanych przez hitlerowców podczas pacyfikacji w 1943 roku – smutne przypomnienie wojennej historii tego miejsca.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Adres: ul. 3 Maja 13, 26-010 Bodzentyn
Kontakt: tel. 512 525 517 (Muzeum Wsi Kieleckiej)
Godziny otwarcia i ceny: Obiekt jest udostępniany do zwiedzania, przy czym warto wcześniej skontaktować się z Muzeum Wsi Kieleckiej w sprawie aktualnych godzin otwarcia. Podczas specjalnych wydarzeń, takich jak Europejskie Dni Dziedzictwa, zagroda jest dostępna bezpłatnie (zazwyczaj w godzinach 10:00-15:00).
Dojazd z Kielc: Z Kielc należy jechać drogą krajową nr 74 w kierunku Opatowa i Lublina. Po przejechaniu około 15 kilometrów, w miejscowości Górno, trzeba skręcić w drogę wojewódzką nr 752. Bodzentyn znajduje się na skrzyżowaniu dróg wojewódzkich 752 (Górno – Rzepin) i 751 (Suchedniów – Ostrowiec Świętokrzyski).
Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie zagrody warto przeznaczyć 30-45 minut. Jeśli zwiedzasz całe centrum Bodzentyna, zaplanuj około 2-3 godzin.
Parking: W centrum Bodzentyna znajdują się miejsca parkingowe, zagroda jest łatwo dostępna pieszo z głównych ulic miasta.
Zagroda Czernikiewiczów to nie tylko zabytek architektury, ale przede wszystkim autentyczne świadectwo życia codziennego mieszkańców małych miasteczek Kielecczyzny. To miejsce, gdzie historia staje się namacalna.