Rezerwat Wykus

Rezerwat Wykus to jedno z tych miejsc, gdzie przyroda spotyka się z historią w sposób, który trudno zapomnieć. Położony w sercu Lasów Siekierzyńskich w Sieradowickim Parku Krajobrazowym, ten niewielki obszar chroniony od 1978 roku łączy w sobie walory naturalnego lasu z dramatycznymi wydarzeniami z czasów II wojny światowej. Dla jednych to przede wszystkim lekcja historii na świeżym powietrzu, dla innych okazja do spaceru po pagórkowatym terenie porośniętym stuletnimi drzewami.

Las o cechach naturalnych w centrum Świętokrzyskiego

Rezerwat rozciąga się na powierzchni ponad 63 hektarów i obejmuje zachodnie zbocze wzniesienia Wykus, które wznosi się na 326 metrów nad poziom morza. Teren jest pagórkowaty, poprzecinany wąwozami, a dnem jednego z nich płynie niewielka rzeka Lubianka.

Co wyróżnia ten las? Przede wszystkim jego naturalny charakter. Drzewa mają tu od 70 do 100 lat, choć niektóre sosny i jodły dochodzą do 140 lat. Rosną sosnowy, jodły, dęby bezszypułkowe, świerki, graby, brzozy i olchy – wszystko w sposób przypominający puszczański krajobraz. Nie ma tu widocznej ręki człowieka w postaci nasadzeń czy regularnych upraw. Las wygląda tak, jakby rósł tu od zawsze.

Dla osób interesujących się botaniką to prawdziwa gratka. Na terenie rezerwatu występuje kilka różnych zbiorowisk leśnych: buczyna karpacka, grąd, bór jodłowy, bór mieszany czy łęg olszowo-jesionowy. W runie można znaleźć chronione gatunki roślin, choć trzeba mieć dobre oko, żeby je wypatrzeć podczas spaceru.

Najbardziej naturalny charakter mają drzewostany jodłowe i olchowe – to one nadają temu miejscu puszczański klimat, rzadko spotykany w centralnej Polsce.

Polana Wykus – leśna twierdza partyzancka

Historia tego miejsca sięga daleko w przeszłość. Rozległe kompleksy lasów od wieków dawały schronienie tym, którzy walczyli o niepodległość – od powstańców styczniowych po żołnierzy Armii Krajowej podczas II wojny światowej.

W centrum rezerwatu znajduje się niewielka polana, która w latach 1943-1944 stanowiła miejsce obozowania partyzantów dowodzonych przez majora Jana Piwnika „Ponurego” i Eugeniusza Kaszyńskiego „Nurta”. To był jeden z głównych ośrodków partyzanckich w Puszczy Świętokrzyskiej. Wykus był atakowany przez Niemców trzykrotnie w 1943 roku – w sierpniu, wrześniu, a decydujące starcie miało miejsce 28 października, gdy około 3 tysięcy żołnierzy niemieckich z artyleria i lotnictwem zaatakowało obozowisko. Zginęło wtedy 33 osoby.

We wrześniu 1957 roku na polanie odsłonięto kapliczkę Matki Bożej Bolesnej. Z czasem wokół niej pojawił się mur, orły oraz kamienne tablice z pseudonimami i nazwiskami poległych żołnierzy. Monument z czerwonego piaskowca to krypta grobowa Eugeniusza Kaszyńskiego „Nurta”, który w 1994 roku spoczął tu zgodnie ze swoim życzeniem.

Co zobaczysz w rezerwacie

Spacer po rezerwacie to przede wszystkim wędrówka leśnymi ścieżkami. Przez teren przechodzą dwa szlaki piesze – niebieski im. E. Wołoszyna z Wąchocka do Bodzentyna oraz zielony ze Skarżyska-Kamiennej. Jest też czarny szlak prowadzący do Starachowic i czerwony szlak rowerowy.

Głównym punktem jest polana z kaplicą i pomnikiem. Przy drodze prowadzącej do rezerwatu stoi kamień informacyjny o obozie Ponurego i Nurta, a przy nim wiata z ławkami i tablicami przybliżającymi wydarzenia historyczne. To dobre miejsce na krótki odpoczynek i zapoznanie się z historią przed wejściem w głąb lasu.

Na polanie znajduje się także polowy ołtarz. Co roku w czerwcu odbywają się tu uroczystości patriotyczne ku pamięci poległych żołnierzy. W lesie wokół polany rozsiane są liczne mogiły partyzanckie – prowadzi do nich partyzancka droga krzyżowa, której stacje symbolizują kolejne miejsca pamięci.

W rezerwacie obowiązuje zakaz wstępu z psami – warto o tym pamiętać planując wycieczkę.

Dla kogo jest Wykus

To miejsce uniwersalne, choć z pewnością szczególnie docenią je osoby interesujące się historią II wojny światowej i ruchem oporu. Dla dzieci w wieku szkolnym może być to wartościowa lekcja historii w terenie, o wiele bardziej zapadająca w pamięć niż podręcznikowe opowieści.

Miłośnicy przyrody znajdą tu spokojne miejsce na spacer po naturalnym lesie, z dala od miejskiego zgiełku. Teren jest pagórkowaty, więc trzeba liczyć się z niewielkimi podejściami, ale nic bardzo wymagającego. Osoby starsze czy rodziny z małymi dziećmi też dadzą radę, choć warto mieć wygodne buty.

Rowerzyści mogą dotrzeć tu czerwonym szlakiem rowerowym, a dla bardziej wytrwałych pieszych Wykus może być przystankiem na dłuższej trasie – od Mostek do rezerwatu i z powrotem to około 19 kilometrów, co zajmuje 5-5,5 godziny.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić

Rezerwat znajduje się w gminie Bodzentyn i Wąchock, w powiecie kieleckim. Najłatwiej dojechać samochodem – z Kielc to około 25 kilometrów w kierunku Wąchocka. Można też dotrzeć z Bodzentyna czy Starachowic, korzystając z oznakowanych szlaków pieszych.

Dostęp do rezerwatu jest bezpłatny i całodobowy – nie ma tu biletów, bramek ani godzin otwarcia. To po prostu las z wyznaczonymi szlakami i miejscem pamięci narodowej.

Ile czasu zarezerwować na wizytę? Jeśli chcesz tylko zobaczyć polanę z kaplicą i wrócić, wystarczy godzina. Dla spokojnego spaceru po okolicy z odwiedzeniem kilku mogił partyzanckich warto przeznaczyć 2-3 godziny. Jeśli planujesz dłuższą wędrówkę jednym ze szlaków, liczy się cały dzień.

Warto zabrać ze sobą wodę i coś do jedzenia – w lesie nie ma żadnych punktów gastronomicznych. Na polanie są ławki, więc można zorganizować sobie piknik. Pamiętaj też o odpowiednim obuwiu – ścieżki są naturalne, mogą być błotniste po deszczu.

Wykus w szerszym kontekście

Rezerwat leży w granicach Sieradowickiego Parku Krajobrazowego, co oznacza, że cały ten rejon jest chroniony ze względu na walory przyrodnicze i krajobrazowe. Warto połączyć wizytę na Wykusie z innymi atrakcjami w okolicy – pobliski Wąchock ze słynnym opactwem cystersów, Bodzentyn z ruinami zamku biskupiego czy Starachowice z Muzeum Przyrody i Techniki.

Dla osób zainteresowanych tematyką partyzancką w regionie działa trasa rowerowa „Partyzanckie Ścieżki”, która łączy różne miejsca pamięci w Lasach Siekierzyńskich. Wykus jest jednym z kluczowych punktów na tej trasie.

Eugeniusz Kaszyński „Nurt” spoczął na polanie Wykus w 1994 roku – było to jego ostatnie życzenie, by wrócić w miejsce, gdzie walczył jako młody człowiek.

Wykus to miejsce, które łączy kilka wymiarów. Z jednej strony naturalny las z bogatą florą i fauną, z drugiej ważny punkt na mapie polskiej historii. Nie jest to głośna atrakcja turystyczna z parkingiem pełnym autokarów – raczej spokojne miejsce refleksji i kontaktu z przyrodą. Właśnie dlatego warto tu zajrzeć.